BESTEMŞE

BESTEMŞE BAŞKA HANGİ ADLARLA BİLİNİR?

Oyun Türkçede Bestemşe, Latin harfleriyle Bestemshe yazılır; Kazakçada Bes Tas (beş taş) adıyla da bilinir. Hepsi aynı oyundur.

TAHTA VE BAŞLANGIÇ

Bestemşe iki sıra hâlinde 2×5 = 10 kuyu ve iki kazan (hazine) ile oynanır. Oyunun başında her kuyuda 5 taş durur; tahtada toplam 50 taş vardır. Alt sıradaki beş kuyu ve sağdaki kazan senin, üst sıradakiler rakibindir.

Oyunun adı da buradan gelir: Kazakçada bes "beş", oyunun her kuyusunda beş taşla başlanır. Türk mangalasını bilen biri Bestemşe'yi ilk turda kavrar — tahta daha küçük, taş daha az, tempo daha hızlıdır.

HAMLE NASIL YAPILIR?

Sırası gelen oyuncu kendi tarafındaki dolu bir kuyuyu seçer, içindeki taşların tamamını alır ve saat yönünün tersine, her kuyuya birer tane olacak şekilde dağıtır. Dağıtım kendi kazanına da uğrar; rakibin kazanına taş bırakılmaz.

Türk mangalasından tanıdık gelen kural burada da geçerlidir: kuyuda tek taş varsa o taş bir sonraki kuyuya taşınır, birden çok taş varsa ilk taş alındığı kuyuya geri bırakılır ve dağıtım oradan devam eder.

TAŞ NASIL KAZANILIR? — ÇİFT YAKALAMA

Bestemşe'nin tek yakalama kuralı vardır ve çok nettir: dağıtımının son taşı, rakip tarafındaki bir kuyuya düştüğünde o kuyudaki taş sayısı çift olursa, o kuyudaki taşların tamamı senin kazanına girer.

Örnek: rakibin bir kuyusunda 3 taş var, senin dağıtımının son taşı oraya düşüyor. Kuyu 4 taşa çıkar — çift sayı — ve dört taşın dördü de sana yazılır.

Bestemşe'de tuz (tuzdık) yoktur. Toguz Kumalak'taki gibi kalıcı olarak ele geçirilen bir kuyu yoktur; her kuyu oyun boyunca sahibinde kalır. Bu, Bestemşe'yi daha akışkan ve daha az "kilitlenen" bir oyun yapar.

OYUN NE ZAMAN BİTER? — ATSYRAU SÜPÜRMESİ

Sırası gelen oyuncunun kendi tarafındaki bütün kuyular boşsa hamle yapamaz ve oyun biter. Bu durumda tahtada kalan taşlar — hepsi zorunlu olarak tek bir tarafta toplanmıştır — o tarafın sahibinin kazanına süpürülür. Kazakçada bu bitişe Atsyrau denir.

Süpürmeden sonra kazanlar sayılır. 26 ve üzeri taş toplayan kazanır.

BESTEMŞE'DE NEDEN HİÇ BERABERLİK OLMAZ?

Bu, oyunun en zarif özelliği ve bir mangala oyununda oldukça nadirdir. 50 taş çift sayıdır, dolayısıyla ilk bakışta 25-25 beraberliği mümkün görünür. Ama değildir:

• Her esir çift sayıdadır. Taş yalnızca kuyu çift sayıya ulaştığında alınır ve kuyunun tamamı gider. Yani kazana her seferinde çift sayıda taş girer.
• Süpürme de bunu bozmaz. Oyun sonunda kalan taşlar tek bir tarafa gider; o taraf çift kalır, diğeri de 50 − (çift) = çift olur.
• Sonuç: iki kazan da oyun boyunca daima çift sayıdadır. 25 ise tek sayıdır — yani 25-25 aritmetik olarak hiç oluşamaz.

Bu yüzden Bestemşe'de oynadığın her oyunun bir kazananı çıkar. Turnuva için de rahat bir özellik: beraberlik kırma kuralına gerek kalmaz.

BESTEMŞE STRATEJİSİ: ÜÇ TEMEL PRENSİP

1. Rakibinin tek sayılı kuyularını izle

Yakalama yalnız kuyu çift sayıya ulaşınca olur. Yani rakibinin tek sayıdaki kuyuları senin hedefin, çift olanlar güvenlidir. Hamle seçerken önce "son taşım nereye düşüyor ve orası tek mi?" diye sor.

2. Kendi kuyularını çift bırak

Savunmanın tamamı budur. Kendi tarafında tek sayılı kuyu bırakmak, rakibe bedava yakalama daveti çıkarmaktır. Özellikle 1 ve 3 taşlı kuyular tehlikelidir çünkü rakibin ulaşması kolaydır.

3. Sonu hesapla — süpürme küçük bir oyun değil

Tahta 50 taşla oynandığı için oyun sonunda süpürülen taş sayısı çoğu zaman maçı belirler. Kendi tarafında taş biriktirerek bitirmek, son turlarda kazandığın birkaç taştan daha değerli olabilir. Sıranın kimde biteceğini iki hamle önceden saymayı öğren.

BESTEMŞE NEREDE OYNANIR?

Bestemşe iPhone ve iPad'de App Store'da yayında — dört seviye yapay zekâ, aynı cihazda iki kişilik oyun, çevrimiçi hızlı eşleşme, ELO sıralaması ve turnuvalar hepsi içinde. Android sürümü şu an Google Play kapalı testinde.

Şimdi ne yapabilirsin?

• Bestemşe'yı App Store'dan indir — iPhone ve iPad için ücretsiz.
• Android test kullanıcısı ol — Google hesabının adresini bırak, oyunu ücretsiz indirip herkesten önce oyna. Android'de yayına çıkması buna bağlı.
• Türk Mangalası'nı hemen tarayıcıda oyna — aynı motor, aynı stüdyo. Bestemşe kurallarının yarısını zaten biliyor olacaksın.
• Türk Mangala uygulamasını indir — her akşam 21:00'de gerçek rakiplerle turnuva.

SIK SORULAN SORULAR

Bestemşe nedir?

Bestemşe, Orta Asya bozkırlarında oynanan mangala (mancala) ailesinin 2×5 kuyulu üyesidir. Toplam 50 taşla oynanır, her kuyuda 5 taşla başlanır ve 26 taş toplayan kazanır. Türk mangalasına çok benzer; tahta daha küçük olduğu için oyunlar daha kısa sürer.

Bestemşe kaç taşla oynanır?

Toplam 50 taşla oynanır. Tahtada 2×5 = 10 kuyu vardır ve oyunun başında her kuyuda 5 taş bulunur.

Bestemşe'de nasıl taş kazanılır?

Dağıtımınızın son taşı rakip tarafındaki bir kuyuya düştüğünde o kuyudaki taş sayısı çift olursa, kuyudaki taşların tamamı kazanınıza girer. Tek yakalama kuralı budur; Bestemşe'de tuz (kalıcı kuyu ele geçirme) yoktur.

Bestemşe'de beraberlik olur mu?

Hayır. Taşlar yalnızca çift sayıda alındığı için iki oyuncunun kazanı da oyun boyunca daima çift sayıda kalır. 25 tek sayı olduğundan 25-25 beraberliği matematiksel olarak oluşamaz; her oyunun bir kazananı çıkar.

Bestemşe ile Toguz Kumalak arasındaki fark nedir?

Bestemşe 2×5 kuyu ve 50 taşla, Toguz Kumalak 2×9 kuyu ve 162 kumalakla oynanır. En büyük kural farkı tuzdık'tır: Toguz Kumalak'ta rakip tarafta kalıcı olarak sizin olan bir kuyu kurabilirsiniz, Bestemşe'de böyle bir kural yoktur. Bestemşe genellikle Toguz Kumalak'a hazırlık oyunu sayılır.

Bestemşe nereden oynanır?

Bestemşe uygulamamız Android ve iOS için hazır ancak henüz kapalı test aşamasında; Google Play ve App Store'da herkese açık değil. Test kullanıcısı olarak kaydolursan oyunu ücretsiz indirip herkesten önce oynayabilirsin. Şimdi oynamak istersen aynı motoru kullanan Türk Mangalası tarayıcıda ve mağazalarda yayında.

Bestemshe mi Bestemşe mi doğru yazım?

İkisi de aynı oyunu gösterir. Türkçede Bestemşe, Latin harfli kaynaklarda Bestemshe yazılır. Kazakça aslı Bes Tas (beş taş) şeklindedir ve oyunun her kuyuda beş taşla başlamasından gelir.

DİĞER MANGALA OYUNLARIMIZ

DEVAMINDA NE OKUMALI?

• Mangala kuralları — taş dağıtımı, çiftleme, boş kuyu ve kazanma koşulları
• Mangala nedir? — tanımı, tahtası, nasıl oynandığı ve mancaladan farkı
• Mangala tarihi — Orta Asya bozkırından bugünün turnuvalarına
• Test kullanıcısı ol — Üç yeni oyunun yayına çıkmasına yardım et
• Tarayıcıda mangala oyna — indirmeden, yapay zekaya karşı hemen bir el